Halina też udawała. Nosiła mi herbatę, pytała o ciśnienie, a wieczorem siadała z robótką naprzeciwko telewizora. Ale ja widziałem, że notuje coś w głowie. Za dobrze znałem to jej milczenie — takie samo, jak wtedy, gdy w dziewięćdziesiątym ósmym odkryła, że pożyczyłem teściowej osiemset złotych bez jej wiedzy.
Tylko teraz stawka była inna.
Zaczęło się w maju, na targu warzywnym w Radomiu. Stałem przy stoisku z pomidorami malinowymi i poczułem, że ktoś dotyka mojego rękawa.
— Pan Andrzej? Nie pozna mnie pan.
Odwróciłem się. Szczupła kobieta w jasnym płaszczu, krótkie siwe włosy. Dopiero po chwili — z tych oczu, z ruchu głowy — zobaczyłem Tamarę. Trzydzieści lat temu pracowała jako sekretarka w zakładzie, gdzie byłem kierownikiem zmiany. Młodsza ode mnie o jedenaście lat. Wtedy patrzyłem na nią za długo, choć nigdy nie powiedziałem ani słowa za dużo.
— Wyjechała pani — powiedziałem głupio, bo stała z siatką pełną rzodkiewek.
— Wróciłam. Po rozwodzie. Kupiłam kawalerkę przy Słowackiego.
I tak to się potoczyło. Najpierw kawa w cukierni niedaleko dworca, potem — już nie wiem, jak to nazwać. Może po prostu człowiek po sześćdziesiątce zaczyna się bać, że wszystko, co mógł przeżyć, już przegapił. A tu nagle ktoś słucha, śmieje się, nie krzywi się na temat polityki przy niedzielnym obiedzie.
Tyle że Halina nie była głupia. Nigdy nie była.
Paragon z restauracji. Jasne, zapomniałem wyjąć z marynarki. Kolacja, wino, deser — wszystko jak na dłoni. Powiedziałem, że byłem z kolegą. Halina pokiwała głową i dalej kroiła chleb. Wtedy powinienem był się zatrzymać, tylko że człowiek w takim stanie nie umie. Bruno, pies sąsiada, szczekał tego wieczoru jak oszalały, a ja stałem przy balkonie i patrzyłem, jak Halina pije herbatę, i wiedziałem, że już wie. Nie zapyta. Poczeka.
Rozmowa na balkonie, o której myślałem, że nikt jej nie słyszy. Szept, który — jak się okazało — przeszedł przez nieszczelne okno w kuchni.
— Jeszcze trochę cierpliwości. Załatwię pieniądze i będziemy wolni.
Mówiłem te słowa Tamarze. Nie brzmiały wtedy podle; w mojej głowie to była obietnica lepszego życia. Ale Halina usłyszała swoje. I zaczęła działać.
Dowieźli ten dzień do końca po cichu. Zjedliśmy obiad. Halina dolała mi kompotu z rabarbaru, który zawsze wydawał mi się za kwaśny. Później zmywała naczynia, a ja udawałem, że czytam gazetę. W telewizji Lepper krzyczał coś na kolejnym wiecu, a ja myślałem tylko o tym, że w skrytce w szafce na buty leży sto siedemdziesiąt tysięcy złotych. Nasze wspólne oszczędności. Pieniądze na starość.
Następnego ranka powiedziałem, że jadę do apteki po leki na serce. Halina skinęła, nie odrywając się od prasowania obrusu.
Do banku poszedłem przed dziesiątą. Wypłaciłem wszystko. W kasie pani patrzyła na mnie dłużej, niż powinna — może przez tę wiosenną marynarkę, może przez drżące ręce. Wpłaciłem gotówkę na lokatę założoną tydzień wcześniej na nazwisko Tamary. Nie potrafiłem tego nazwać inaczej niż „nowym początkiem”, chociaż w żołądku czułem coś, co nie miało nic wspólnego z nadzieją.
Wróciłem do domu. Halina stała przy oknie w kuchni i obierała jabłka na szarlotkę. Na parapecie leżała chusteczka, a obok niej telefon z otwartą aplikacją bankową.
— Byłeś w aptece? — zapytała.
— Tak — odpowiedziałem i położyłem na stole kartonik z tabletkami.
— Po drodze zaszedłeś do banku.
To nie było pytanie.
— Chciałem sprawdzić coś na koncie.
— Z czego wypłaciłeś sto siedemdziesiąt tysięcy? — zapytała tym samym tonem, jakim przez lata pytała, czy zamknąłem drzwi do piwnicy.
W kuchni zaległa cisza, taka, jaką pamiętałem sprzed kłótni o cokolwiek. Pies sąsiada znowu zaczął ujadać.
Nie było sensu kręcić.
— To moje pieniądze — powiedziałem. — Też na nie pracowałem.
Halina wyjęła z kieszeni fartucha złożoną kartkę. Własnoręczne oświadczenie z podpisem, które podsunęła mi w kwietniu. Mówiła wtedy, że to „na wypadek, gdyby coś się stało”. Podpisałem bez czytania, bo zawsze tak robiłem.
Teraz przeczytałem.
„Wszystkie środki zgromadzone na wspólnym rachunku stanowią majątek dorobkowy małżonków. Każda wypłata powyżej trzech tysięcy złotych wymaga zgody obojga stron.”
— Podpisałam też kopię u notariusza przy ulicy Focha — dodała. — Trzy tygodnie temu. W tym samym dniu, kiedy usłyszałam twoją rozmowę na balkonie.
Stałem tam jak idiota, z tym lekiem na serce w siatce. Przez głowę przechodziły mi zdania, których nie powiedziałem: że nie chciałem jej skrzywdzić, że to nie o nią chodziło. Ale nie powiedziałem nic.
Halina wytarła ręce w ścierkę i usiadła na krześle.
— Albo do jutra wrócą pieniądze na nasze konto, albo składam zawiadomienie do prokuratury. Z banku wyjmę potwierdzenie wypłaty. Z notariatu umowę. Sprawa rozwodowa będzie ostatnią rzeczą, jaka cię czeka.
Nie potrafiłem zrobić nic, tylko kiwnąć głową.
Tamara nie odbierała telefonu. Oddzwoniła po pięciu godzinach, akurat gdy siedziałem na ławce przed blokiem i paliłem papierosa, którego nie miałem w ustach od dwudziestu lat.
Słuchała, kiedy mówiłem o wspólnym koncie, o oświadczeniu, o notariuszu.
— Nie mogę oddać — powiedziała cicho. — Pieniądze już poszły na spłatę moich długów po rozwodzie. Wszystko. Miałam komornika.
Nie wiedziałem o żadnych długach. Oczywiście, że nie wiedziałem. Człowiek po sześćdziesiątce wierzy w bajkę, że ktoś czeka na niego z otwartymi ramionami, a nie z listą zobowiązań.
Wróciłem do mieszkania. Halina nie podniosła głowy, gdy wszedłem.
— Nie oddadzą się — powiedziałem.
— Wiem.
— Skąd?
— Bo od początku nie były twoje.
Dopiero wtedy zrozumiałem, że to, co wziąłem za gniew, było spokojnym odliczaniem. Halina od trzech tygodni czekała, aż sam się pogrążę. A teraz siedziała przy kuchennym stole i przeglądała segregator z dokumentami, jakby wybierała w piekarni bułki.
— Zostaniesz w mieszkaniu — powiedziała. — Na razie. Ale za dwa tygodnie wniosę pozew o rozdzielność majątkową z wyrównaniem. Sto siedemdziesiąt tysięcy wróci z twojej części. A jeśli zdecydujesz się odejść — proszę bardzo, tylko pamiętaj, że czeka cię wtedy sprawa karna, nie cywilna.
Nogi mi zmiękły. Usiadłem ciężko na taborecie przy schodach. Nigdy w życiu nie pomyślałem, że Halina — cicha, wiecznie zadowalająca się byle czym — może przygotować coś tak dokładnie. A jednak.
— Dlaczego nie powiedziałaś od razu? — wychrypiałem.
— Po co? — odpowiedziała, przerzucając kartki. — Czekałam, aż sam wybierzesz, kim chcesz być.
Następnego ranka zobaczyłem na szafce w przedpokoju kartkę od niej. Leżała tam, gdzie zawsze stawiała mi kanapki do pracy. „Nie wracaj do Tamary, nikogo nie zawiadomię, dopóki pieniądze się nie rozliczą. Ale już nigdy nie nazwiesz mnie swoją żoną.”
Nie nazwałem. Nawet nie próbowałem.
Przeprowadziłem się do pokoju gościnnego. Przez pierwszy tydzień słyszałem przez ścianę, jak Halina rozmawia wieczorami przez telefon z prawnikiem. Potem usłyszałem nazwę kancelarii przy ulicy Struga — tej, która w Radomiu prowadzi najgłośniejsze sprawy majątkowe.
W piątek wróciła z poczty z potwierdzeniem nadania listu poleconego. Położyła je na stole obok mojego kartonika z tabletkami.
— To zawiadomienie do prokuratury? — zapytałem.
— Nie. To pismo do wspólnoty mieszkaniowej o wyłączenie twojego miejsca postojowego z montażu uchwały o remoncie dachu. Nie będę płacić za twoją połowę.
I wtedy dotarło do mnie, że ta kobieta nie robi tego z nienawiści. Ona po prostu zakończyła małżeństwo. Cicho, metodycznie, jakby szykowała się do sezonu. Nie zostawiła mi nawet przyjemności poczucia się ofiarą.
Tamara napisała do mnie SMS-a tydzień później. „Może się spotkamy, porozmawiamy.” Nie odpisałem. Wykasowałem numer.
A Halina we wtorek zgarnęła z parapetu chusteczkę, złożyła ją w rogu i powiedziała:
— Jednak zrobię tę szarlotkę. Tylko dla siebie.
I zrobiła. Pachniało w całym bloku, aż sąsiadka z dołu zapukała i zapytała, czy może dostać przepis. Halina uśmiechnęła się i zaprosiła ją do kuchni.
Siedziałem w pokoju gościnnym i patrzyłem, jak za oknem chłopak z naprzeciwka pakuje do skrzynki na rower butelki z kaucją. Słońce już zaszło, a w pokoju robiło się szare. I pierwszy raz od miesięcy nie miałem ochoty nigdzie dzwonić.
Wieczorem na stole w kuchni leżała kartka: „Jutro masz wizytę u kardiologa o 8:15. Nie przekładaj.”
I wiedziałem, że pójdę. Bo Halina zawsze wiedziała, co będzie dalej.
Tylko tym razem to już nie była jej troska. To był cudzy obiad.
