Widziałem, że Basia się czegoś domyśla, ale akurat tego ranka naprawdę nie miałem siły na kolejną awanturę. Stałem przy kuchence, obierałem ziemniaki, a z dużego pokoju matka przez telefon dyrygowała Majstrem od glazury. Krzyczała, że odpływ ma być przesunięty o cztery centymetry w lewo, bo inaczej szafka nie wejdzie, a ona nie będzie przecież mieszkać jak w magazynie.
Basia wróciła z łazienki i rzuciła ręcznik na oparcie krzesła. Zawsze tak robiła, chociaż obok stał wieszak. W kuchni pachniało obierkami, kawą i tym jej balsamem do rąk z Rossmanna, który kupowała w promocji dwa razy w roku.
— Daj mi telefon na minutę — powiedziałem. — Mamie trzeba potwierdzić kod ze sklepu.
Wcale nie powiedziałem „twój telefon”. Powiedziałem „telefon”, bo w naszym mieszkaniu od dawna nie było żadnych „moich” i „twoich” rzeczy. Były tylko rzeczy, które leżały bliżej albo dalej. To Basia pierwsza zaczęła tak traktować nasze życie: jeden budżet, jedna szafa, jeden kredyt. Więc nie rozumiałem, dlaczego akurat teraz patrzy na mnie jak na złodzieja.
— Jaki kod? — zapytała.
Stała przy stole, a jej telefon leżał obok chlebaka. Ekran zgaszony, ale widziałem, że przyszło jakieś powiadomienie. Mrugnęło zielonym światłem i zgasło.
— Ratalna sprzedaż w markecie budowlanym — wyjaśniłem. — Nic wielkiego, trzeba tylko potwierdzić w aplikacji. U ciebie szybciej chodzi.
Z pokoju weszła matka. Trzymała kafelek przy piersi jak cenną ikonę.
— Basia, nie rób scen od rana. Ludzie czekają na odpowiedź. Mówiłam ci, że promocja jest do piątku. A ty co, chcesz, żebym do śmierci siedziała w łazience z pękniętą terakotą?
Basia spojrzała na ten kafelek. Szary, z białymi żyłkami, imitacja marmuru. Matka wybrała go, bo u sąsiadki z naprzeciwka, tej od jazdy na nordic walking, już taki mają. A moja matka nie może być gorsza. Ja to rozumiałem. Mój ojciec zostawił jej po rozwodzie tylko dwupokojowe mieszkanie w bloku z wielkiej płyty i chroniczne poczucie, że życie ją oszukało. Ta łazienka to było dla niej coś więcej niż remont. To był dowód, że wreszcie coś jej się należy.
— Na kogo jest ta rata? — spytała Basia.
Pytanie zawisło w powietrzu jak zapach farby. W pokoju Majster sapnął, potem usłyszałem, jak odkłada telefon na stół. Matka ani drgnęła.
— Na ciebie wygodniej — powiedziałem spokojnie. — Ja mam teraz kartę obciążoną. Spłacę. Przecież wiesz.
Nie kłamałem. Naprawdę planowałem spłacić. Dostałem obietnicę premii w firmie, w transporcie międzynarodowym, za kontrakt z Holandią. Tylko że premia miała przyjść w styczniu, a matka nie chciała czekać do stycznia. A styczniowa promocja była tylko do piątku.
Basia nie wzięła telefonu. Stała i gapiła się w ścianę. Nad drzwiami tykał zegar ze srebrną obudową, który został po poprzedniej właścicielce. Wiecznie się spieszył o siedem minut.
Wtedy matka uznała, że pora dorzucić swoje.
— Dług, dług — prychnęła. — Jakie patetyczne słowa. W rodzinie nie liczy się papierków, tylko ludzie. Ja dla was całe życie harowałam jak wół, a ty mi tu będziesz wyliczać, kto na kogo otwiera aplikację?
Basia uniosła telefon. Wpisała PIN i dotknęła ikonki banku. Zrobiła to bez słowa. Myślałem, że zaraz przyłoży mi do twarzy ekran, ale ona tylko wpatrywała się w cyfry.
Wiedziałem, co tam widziała. Sam to sprawdzałem poprzedniego wieczora, kiedy poszła pod prysznic. Wniosek o kredyt ratalny był już rozpatrzony. Zostało tylko jedno kliknięcie: „Potwierdzam”. Kwota: dwadzieścia dziewięć tysięcy czterysta złotych. Tyle kosztowały płytki, grunt, fuga, klej i robocizna Majstra, którego matka znalazła na grupie osiedlowej na Facebooku, tego, który robił też u tej sąsiadki.
Basia przesunęła palcem po ekranie. W kuchni zapanowała cisza taka, że słychać było krople wody z nieszczelnego kranu, bębniące o dno zlewu.
— Bogdan — odezwała się wreszcie. — Kiedy ty złożyłeś ten wniosek?
Miałem sucho w gardle. Ziemniaki w garnku zaczęły sinieć bez wody, ale nie potrafiłem się ruszyć, żeby je zalać.
— Nie składałem żadnego wniosku — skłamałem. — Tylko sprawdzałem warunki na stronie sklepu.
— W sekcji „moje wnioski” widnieje podanie z moim PESEL-em — powiedziała. — Z potwierdzeniem z zeszłej nocy, o dwudziestej drugiej siedemnaście. Kiedy brałeś mój telefon do kibla.
Matka zesztywniała. Kafelek, który przyciskała do piersi, trzasnął, bo oparła go o kant stołu.
— Bogdan! — rzuciła z wyrzutem. — Co ty opowiadasz?
Nie patrzyła na Basię. Patrzyła na mnie. Czekała, żebym się bronił, żebym wytłumaczył, że to wszystko dla jej dobra. Że wnuczek, nasz Kuba, będzie kiedyś przyjeżdżał do babci i korzystał z tej łazienki. Że to inwestycja w rodzinną godność.
Ale ja nie mogłem wydusić słowa. W głowie dudniło mi tylko: „Od kiedy u nas w kiblu zamyka się drzwi na klucz? Od kiedy Basia wstaje w nocy i sprawdza historię logowań w banku?”.
Basia wyłączyła aplikację i odłożyła telefon do kieszeni dresów.
— Dobrze — powiedziała. — Skoro wniosek jest złożony i zatwierdzony, to go dokończmy. Wezmę torbę i pojedziemy do oddziału banku przy Nowym Świecie. Tam nie ma aplikacji i kodów. Tam trzeba podpisać ręcznie. Tylko że tam dowód osobisty musi być twój, Bogdan.
W pokoju Majster chrząknął i krzyknął:
— Pani Heniu, to jak z tą starą wanną? Zostawić na środku, czy mam ją już znieść do śmietnika?!
Matka nawet nie odpowiedziała. Wpatrywała się we mnie, a jej twarz zrobiła się woskowo-blada. Wiedziała, że Basia nie ustąpi. Widziała to po jej dłoniach, które zacisnęły się na pasku torebki.
A ja zrozumiałem, że nie chodziło o płytki. Ani o łazienkę. Ani nawet o te dwadzieścia dziewięć tysięcy. Chodziło o coś, co Basia nosiła w sobie od dawna, a ja udawałem, że tego nie widzę. Że od lat podejmuję decyzje tak, jakby jej zgoda była tylko formalnością. Jakby nasze wspólne konto było moim, bo przecież ja zarabiam.
Basia wyszła do przedpokoju. Słyszałem, jak zdejmuje kluczyki z haczyka przy drzwiach. Jak zakłada płaszcz i sprawdza coś w portfelu. Wróciła do kuchni, sięgnęła po obieraczkę do ziemniaków i położyła ją na parapecie, obok doniczki z ziołami.
— Wychodzę — powiedziała. — Jak wrócę, nie chcę tu widzieć ani Majstra, ani matki, ani tych płytek. Mieszkanie jest nasze. Z tobą włącznie, Bogdan. Ale twój dług? Ten akurat jest tylko twój.
Matka chciała coś wtrącić, ale Basia podniosła rękę.
— Po drodze zajdę do kancelarii notarialnej — dodała. — Złożymy wniosek o rozdzielność majątkową. Albo, jeśli pan notariusz ma termin, od razu o intercyzę. Skoro ty kupujesz sobie łazienki, ja muszę zabezpieczyć Kubę.
Wyszedłem za nią na klatkę. Z góry, spod zsypu, zawiało chłodem i kurzem. Na wycieraczce przed drzwiami leżała ulotka z pizzerii. Chciałem krzyknąć, że przesadza. Że przecież spłacę, tylko daj mi czas do stycznia. Ale głos uwiązł mi w gardle.
Basia zbiegła po schodach szybciej, niż zwykle. W połowie drogi zatrzymała się i rzuciła bez odwracania głowy:
— A płytki jak już kupisz, to zawieź do matki. Niech sama je klei. W moim mieszkaniu nie będą leżeć nawet w kartonie.
Zamknęła za sobą drzwi klatki, a ja zostałem na półpiętrze. Gdzieś wyżej trzasnął zamek. Na dole ktoś przenosił rower do piwnicy, łańcuch brzęczał o ramę.
Wróciłem do mieszkania. Matka siedziała przy kuchennym stole i obierała te moje ziemniaki, które zaczęły już ciemnieć. Obierała je metodycznie, jakby nic się nie stało. Tylko kafelek leżał obok niej, przewrócony, szarą powierzchnią do góry.
— Majster pyta, czy może jutro przyjść po zapłatę — wycedziła. — Bo ja mu powiedziałam, że mój syn jest honorowy.
Wziąłem z blatu patelnię i odłożyłem ją głośniej, niż trzeba. Matka nawet nie drgnęła.
Dopiero wtedy dopuściłem do siebie jedną myśl: że ja wcale nie mam premii. Kontrakt z Holandią rozmył się tydzień temu. Tyle razy chciałem powiedzieć matce, że remont trzeba przełożyć, ale nie potrafiłem. Wychowałem się z ludźmi, dla których „nie mam pieniędzy” znaczyło „jestem do niczego”. Więc milczałem. A wczoraj w kiblu, kiedy Basia weszła pod prysznic, wziąłem jej telefon i kliknąłem „Potwierdzam”. Sam. Bez jej wiedzy. Bo uznałem, że lepiej zapłacę z jej konta, niż znowu zobaczyć rozczarowanie matki.
Siedziałem przy stole, aż do pokoju wrócił Majster z wiertarką w dłoni.
— Szefie, to ja stawiam te profile, co nie? — zapytał.
Pokręciłem głową. Wyjąłem z portfela dwustuzłotowy banknot i położyłem mu na dłoni.
— Za dzisiaj. Resztę proszę wstrzymać — powiedziałem. — Remontu nie będzie.
Matka odłożyła nóż. Popatrzyła na mnie, jakby mnie widziała pierwszy raz w życiu. Nie krzyczała. Zacisnęła tylko usta i wyszła do przedpokoju. Ubierała się powoli, starannie, jakby każdy guzik miał jej wrócić godność. Kafelek został na stole.
Wziąłem go do ręki. Był cięższy, niż się spodziewałem. Zimny. Przewróciłem go na drugą stronę, gdzie matka markerem napisała: „Łazienka górna, przy wannie, 23 sztuki”.
Obok mnie mrugał telefon Basi, leżący na kuchennym blacie. Wyświetliła się wiadomość z banku: „Zlecenie stałe: przelew na konto oszczędnościowe zostało anulowane”.
Wiedziałem, że to nie pomyłka. To była jej odpowiedź. Bez krzyku, bez trzaskania drzwiami. Po prostu zniknęło z naszego wspólnego planu dwadzieścia kilka tysięcy złotych, które odkładaliśmy na wkład własny pod kredyt na większe mieszkanie.
Wstałem i podszedłem do okna. Na podwórku, między blokami, matka stała przy śmietniku z tym kafelkiem w siatce. Patrzyła w górę, na nasze okno. Nie widziała mnie, bo w kuchni było ciemno. Widziała tylko, jak gasną światła w naszym mieszkaniu, jedno po drugim.
Za mną trzasnęło auto. To Basia wyjeżdżała z parkingu. Ruszyła szybko, bez grzania silnika, chociaż na dworze był październik i szyba pokryła się parą od środka.
Spojrzałem na kuchenny blat. Na suszarce leżały jej rękawiczki, takie z jednym palcem, który zawsze się przecierał od obieraczki. Zostawiła je, jakby już po nic nie miała wrócić.
I wtedy, pierwszy raz od dawna, nie czułem ani złości, ani urazy, ani potrzeby, żeby komukolwiek udowodnić, że mam rację. Zostało mi tylko jedno: telefon do prawnika, żeby w poniedziałek dowiedzieć się, jak wygląda rozdzielność majątkowa, kiedy wniosek składa żona, a mąż nie ma ani jednego argumentu.
