Ślub brali w urzędzie na Długiej, a po wszystkim pojechali prosto do mieszkania, które wynajmowali od pół roku. Dwie małe izby, kuchnia w niszy, okno na podwórze ze śmietnikami. Mieli się stamtąd wyprowadzić zaraz po ślubie — tak przynajmniej mówił Daniel odkąd się zaręczyli. Mieszkanie na Gdańskiej, niedaleko parku, czwarte piętro z windą. Klaudia nigdy w nim nie była. Daniel mówił, że to niespodzianka.
Tego wieczoru wjechali windą na górę. Pachniało świeżą farbą. W mieszkaniu czekał nakryty stół, świece w szklanych osłonkach, butelka wina bez etykiety. Na środku stał wazon z goździkami — takimi, jakie Klaudia lubiła w wieku siedmiu lat, ale Daniel o tym nie wiedział. Zresztą to nie miało znaczenia. Byli po ślubie. Miała na palcu obrączkę, którą sam wybierał, i to było ważne.
— No i jesteśmy u siebie — powiedział, podając jej kieliszek.
— U siebie — powtórzyła.
Wypili. Klaudia patrzyła na okno, za którym zapalały się latarnie przy parku. Trzy lata czekała na ten wieczór. Trzy lata słuchała od matki, że Daniel to dobry człowiek, spokojny, z mieszkania, z samochodu. Matka zawsze tak mówi: z mieszkania, z samochodu, z pracy. Klaudia już się przyzwyczaiła.
Daniel usiadł ciężko na krześle, obrócił kieliszek w palcach. Długo milczał.
— Muszę ci coś powiedzieć — zaczął.
Klaudia uśmiechnęła się przez stół.
— Tylko mi nie mów, że to jednak kredyt na trzydzieści lat.
— Nie. Gorzej.
Odstawił kieliszek. Paznokciem skrobał serwetkę, aż zwinęła się w rulonik.
— To mieszkanie nie jest moje. Należy do mojej siostry.
Klaudia przestała jeść. Trzymała widelec nad talerzem, bo akurat nabierała ziemniaki, i tak została — widelec w powietrzu, ziemniak spadał na obrus.
— Do twojej siostry — powtórzyła.
— Nie wiedziałaś, że mam siostrę. Wiem. Mieszka za granicą, nie utrzymujemy kontaktu. Ale to jej mieszkanie. Po rodzicach. Ona nam je wynajmuje.
— Za ile?
— Tysiąc czterysta miesięcznie plus czynsz.
Klaudia odłożyła widelec. Widelca nie położyła na talerzu, tylko na stole, tuż obok serwetki, tak że został ślad z sosu na białym obrusie.
— Trzy lata. Przez trzy lata nie wspomniałeś, że masz siostrę.
— Nie było okazji.
— Nie było okazji.
Daniel rozłożył ręce, jakby to wszystko było oczywiste, jakby tysiąc czterysta złotych co miesiąc za mieszkanie po rodzicach to była normalna sprawa między małżeństwem. Klaudia wstała.
— Poczekaj tu.
Poszła do przedpokoju, otworzyła torbę, z którą przyjechała z wesela. Wyjęła granatową teczkę z gumką. Położyła ją przed Danielem.
— Skoro mówimy sobie teraz takie rzeczy.
Daniel otworzył teczkę. W środku nie było nic ładnego — same dokumenty, pieczątki, potwierdzenia, numery ksiąg wieczystych. Klaudia nalała sobie wody z dzbanka i piła małymi łykami, oparta o blat kuchenny.
— Co to jest? — zapytał.
— Czytaj.
Zaczął przewracać kartki. Najpierw powoli, potem szybciej. Na jednej ze stron — wypis z księgi wieczystej dla mieszkania na Gdańskiej. Właściciel: Skarb Państwa. Dzierżawa wieczysta: osoba trzecia. Ani siostry, ani jego matki. Daniel podniósł głowę.
— Skąd to masz?
— Wszystko jedno. Czytaj dalej.
Ręce mu się trzęsły, ale nie z zimna. Na ostatniej stronie leżała decyzja komornicza: nakaz opuszczenia lokalu w terminie siedmiu dni z powodu zadłużenia. Oba podania o odroczenie odrzucone. Na samym dole — data. Dwanaście dni temu.
Daniel otworzył usta.
— To nie…
Klaudia podeszła do stołu i zamknęła teczkę.
— Zadzwoń do matki. Powiedz jej, że wiem.
— Skąd wiesz o matce?
— Zadzwoń.
Wyjął telefon. Zanim zdążył wybrać numer, ekran się zaświecił: Mama dzwoni. Odebrał, przyłożył do ucha. Głos matki słychać było nawet z daleka — piskliwy, pospieszny, jakby biegła.
— Daniel, nie pokazuj jej żadnych papierów! Ta młoda miała wgląd do akt! Ona coś wie!
Daniel pobladł. Telefon wysunął mu się z ręki i uderzył o podłogę. Klaudia podniosła go, spojrzała na ekran, oddała mu.
— Twoja matka ma rację — powiedziała. — Wiem.
Nie wiedziała wszystkiego. Ale wiedziała tyle, że z dokumentów wynikało, iż mieszkanie od dawna nie należy do rodziny Daniela. Ojciec przegrał je w karty dziesięć lat temu, a matka przez osiem lat udawała, że tylko wynajmuje je obcym. Daniel urodził się już po tym wszystkim i matka karmiła go tą bajką od dziecka. Siostra? Nie miał żadnej siostry. Matka wymyśliła ją przed laty, żeby mieć wygodny powód, dlaczego rodzina nie zaprasza gości: bo mieszkanie właściwie cudze, bo właściciel nie lubi obcych. Nikt nigdy nie sprawdził.
Klaudia dowiedziała się o tym tydzień przed ślubem, gdy w urzędzie miejskim odbierała zaświadczenie o niezaleganiu z podatkami. Urzędniczka, starsza kobieta w okularach z niebieskimi szkłami, spojrzała na nią znad monitora i powiedziała:
— To pani będzie się wprowadzać na Gdańską? Oj, tam jest sprawa. Niech pani zajrzy do trzeciego biura.
W trzecim biurze dostała kserokopię z pieczątką i namiar na radcę prawnego. Od tamtej chwili teczka leżała u niej w aucie, pod fotelem pasażera.
Daniel siedział pod stołem. Nie w przenośni. Zsunął się z krzesła, oparł plecami o nogę stołu i tak siedział, w samej koszuli i rozpiętym krawacie.
— Mówiła, że to nasze — szepnął. — Że wszystko jest załatwione. Że siostra podpisze darowiznę po Nowym Roku.
— Podpisze darowiznę mieszkania, które od dziesięciu lat nie należy do twojej rodziny.
— To obciach teraz.
— Teraz jesteś mój mąż. I jesteś współodpowiedzialny za dług, o którym mi nie powiedziałeś.
Daniel spojrzał na nią z dołu. Klaudia nie wyglądała na złą. Wyglądała na zmęczoną, jak ktoś, kto trzeci dzień nosi w sobie jakąś wiadomość i nie może jej powiedzieć.
— Co teraz? — zapytał.
— Pytasz mnie, co teraz.
— Tak.
Klaudia podeszła do wazonu, wyjęła goździk, odłamała nadmiar łodygi i włożyła kwiat do kieszeni jego marynarki, tej, która wisiała na oparciu.
— Jutro jedziemy do kancelarii. Ty, ja i twoja matka. Siedzę z wami w jednym pokoju i żeby było jasno: żadnych telefonów, żadnego „mama dzwoni”. Komornik dał siedem dni. Sześć zostało.
— Sześć — powtórzył głupio.
— Sześć. Spakujemy rzeczy i złożymy wniosek do sądu o wyłączenie spod egzekucji rzeczy osobistych. To, co twoja matka ukrywała, musi wyjść.
— Ona tego nie przeżyje.
— Przeżyje. Gorzej, jak na starość zostanie na bruku. Bo na to się zanosi.
Daniel nie odpowiedział. Wziął do ręki kieliszek, dopił resztkę wina, odstawił go na stół z takim brzdęknięciem, że świeczka w szklanej osłonce syknęła.
Trzy dni później siedzieli w kancelarii na Mariackiej. Matka Daniela, Janina, przyszła w ortalionowym płaszczu, chociaż było ciepło, i nie zdjęła go przez całe spotkanie. Klaudia pomyślała, że to taki pancerz. Radca prawny rozłożył dokumenty i mówił spokojnie, a Janina patrzyła w okno, jakby tam, za szybą, czekała taksówka, która ją stąd zabierze.
Wyszło na jaw, że Janina przez osiem lat wpłacała na konto komornicze symboliczne kwoty — trzysta, czasem sto pięćdziesiąt złotych — żeby utrzymać fikcję, że dług jest obsługiwany. Na poczcie klaskała znaczki na przelewach i trzymała je w pudełku po butach. Pudełko to leżało teraz przed nimi na stole konferencyjnym. Radca otworzył je i wysypał potwierdzenia na blat.
— To trzymało sprawę przy życiu, ale nie spłacało kapitału — powiedział. — Zostało sześćdziesiąt cztery tysiące.
Janina milczała. Klaudia patrzyła na nią i myślała o tym, że ta kobieta przez osiem lat żyła w mieszkaniu, do którego nie miała tytułu, i wychowywała syna w przekonaniu, że są z dziada pradziada właścicielami. I że ta granatowa teczka w aucie to był pierwszy raz, kiedy ktoś z rodziny powiedział coś za jej plecami. Ale przecież to nie ona pierwsza zaczęła kłamać.
— Ma pani dwie opcje — powiedział radca. — Ugoda z komornikiem i spłata w ratach. Albo opuszczenie lokalu i utrata prawa do wykupu. Trzeciej nie ma.
— Spłacimy — powiedziała Klaudia.
Radca uniósł brwi.
— To nie jest mała kwota.
— Spłacimy.
W banku złożyli wniosek o kredyt konsolidacyjny. Klaudia wniosła jako zabezpieczenie swoją działkę po dziadku pod Słupskiem, pół hektara porośniętego brzozą, warte może dwadzieścia, może dwadzieścia dwa tysiące. Resztę rozłożyli na pięć lat. Rata: 980 złotych miesięcznie. Do tego czynsz, który wreszcie zaczęli płacić do spółdzielni, bo okazało się, że i on stał nieopłacony od czterech miesięcy. Klaudia znalazła w skrzynce wezwanie z pieczątką spółdzielni i położyła je na stole bez słowa.
Janina wprowadziła się do nich, bo nie było jej gdzie mieszkać. Dostała pokój od podwórza. Z okna widziała śmietniki i parking, na którym codziennie rano stał ten sam dostawczy volkswagen z reklamą myjni. Klaudia kupiła jej koc w kratę, bo Janina narzekała na przeciąg. Koc kosztował siedemdziesiąt dziewięć złotych w sklepie na Wiślnej. Klaudia zachowała paragon i położyła na parapecie w przedpokoju. Nie dlatego, żeby wytykać. Po prostu w tym domu wszystkie papiery trzymało się na widoku.
Daniel chodził do pracy, wracał, gotował obiady, których matka nie tknęła. Klaudia zauważyła, że Janina je tylko chleb z margaryną i popija herbatą z syfonu. Syfon stał na kuchence od dwunastu lat i był pamiątką po pierwszym mężu, o którym nikt nie mówił.
Pewnego sobotniego poranka Klaudia wstała wcześnie, zanim koguty na dachach, jak mawiała jej babka. Wyjęła z szafki segregator, w którym trzymała wszystkie umowy. Otworzyła na stronie z harmonogramem spłat. Wzięła flamaster i zaznaczyła ratę na następny miesiąc. Potem zamknęła segregator, schowała do teczki i położyła teczkę na stole w salonie, obok listy zakupów.
Wtedy z pokoju od podwórza wyszła Janina. Była w szlafroku, który Klaudia widziała pierwszy raz. Szlafrok był za duży, brązowy, z postrzępionym rękawem. Janina usiadła przy stole i patrzyła na teczkę.
— Myślisz, że ja kłamałam dla siebie? — zapytała nagle.
Klaudia odłożyła flamaster.
— Nie dla siebie.
— Więc?
— Dla niego. Tylko że on teraz jest moim mężem. I za kłamstwo płacimy razem. Oboje mamy w tym swój procent.
Janina pociągnęła rękaw, jakby chciała go wygładzić, ale rękaw nie chciał.
— Nie wybaczę ci, żeś mnie oskarżyła.
— Nie oskarżam. Ja panią widzę.
Tego samego wieczora Klaudia usiadła na balkonie z kubkiem kawy i popatrzyła na park. W oddali zapalały się latarnie, takie jak tamte pierwsze. W mieszkaniu pachniało jeszcze herbatą z syfonu i smażoną cebulą, bo Daniel robił bigos z resztek. W lodówce stała butelka wina, otwarta tego pierwszego wieczoru, teraz zakorkowana z powrotem i wciśnięta za słoik z ogórkami. Klaudia myślała o tym, że jak już spłacą kredyt, zedrą z podłogi tę starą wykładzinę i położą panele z Biedronki, po 28 złotych za metr. I o tym, że do tego czasu minie jeszcze czterdzieści osiem rat.
Daniel wyszedł na balkon.
— Matka pyta, czy jutro może jechać z nami na działkę.
— Niech jedzie. Tylko niech weźmie ten ortalion. Ma być chłodno.
Daniel usiadł obok, objął ją ramieniem. Klaudia nie odsunęła się, ale też nie przysunęła. Patrzyła, jak w oknie naprzeciwko sąsiad zapala lampę i jak na parapecie kot zrzuca doniczkę. Doniczka spadła, rozbiła się o chodnik dwa piętra niżej. Kot nawet nie drgnął.
— Tysiąc czterysta — powiedziała Klaudia. — Tyle wynosiła ta bajka o siostrze.
— Wiem.
— Teraz płacimy dziewięćset osiemdziesiąt. Taniej cię wyszłam, niż myślałam.
Daniel nie odpowiedział. Siedzieli tak, aż zgasły latarnie, a potem Klaudia wstała i weszła do mieszkania. W przedpokoju poprawiła granatową teczkę, żeby równo leżała na komodzie, i zgasiła światło.
