Niedziela zapowiadała się spokojnie. W mieszkaniu pachniało drożdżowym ciastem, które Justyna wyjęła z piekarnika na dwadzieścia minut przed tym, jak bez pukania weszła teściowa. Za nią, jak zwykle pół kroku z tyłu, wtoczyła się Grażyna — młodsza siostra Wandy, która na każde rodzinne spotkanie przynosiła ten sam słoik ogórków małosolnych i stawiała go na blacie, jakby od tego zależało zbawienie świata.
Justyna zdążyła tylko odstawić kubek z herbatą na parapet. Drops, stary kocur w kolorze popiołu, leżał na kuchennym krześle, tam, gdzie od pięciu lat nikt już nie siadał. Zwykle przed przyjściem teściowej przenosiła kota do sypialni i zamykała drzwi. Dziś nie zdążyła.
— Znowu to coś w kuchni? — Wanda stanęła w progu jak kontroler biletów, tylko bez pieczątki. — Ja do tego mieszkania nie wejdę, dopóki ten sierściuch tu jest. Mam uczulenie, zapomniałaś?
Justyna wytarła dłonie w ścierkę i uniosła kota. Drops miał osiemnaście lat, kataraktę na obu oczach i zwapniałą łapę po tym, jak trzy lata temu spadł z szafki. Ważył niewiele ponad dwa kilo. Wchodząc z nim do przedpokoju, Justyna poczuła, że Wanda patrzy na nią jak na złodzieja, którego złapano z cudzym portfelem.
— Witek, no zobacz — teściowa zwróciła się do syna, który akurat wycierał okulary w rękaw flanelowej koszuli. — Mówiłam ci, żeby to zwierzę oddali do schroniska. Ty w ogóle masz coś do powiedzenia w swoim domu?
Justyna nie czekała na jego odpowiedź. Kocurek trząsł się, więc przycisnęła go mocniej do piersi. I wtedy to zobaczyła: Wanda, niby przypadkiem, przesunęła stopę o kilka centymetrów w bok. Tak żeby zawadziło, ale żeby wyglądało na niezdarność. But trafił kota w brzuch. Drops nawet nie miauknął — tylko wbił pazury w ramię Justyny i zastygł.
— Wando — Justyna usłyszała własny głos, jakby dochodził z głębi korytarza. — Czy pani właśnie kopnęła mojego kota?
Teściowa parsknęła. Grażyna zamarła ze słoikiem w dłoni. Witek przestał przecierać szkła.
— Co ty opowiadasz? Ja się tylko poprawiłam na krześle.
— Krzesło stoi metr od pani. Trafiła pani kota stopą. Widziałam to tak samo, jak widzę teraz, że słoik cioci Grażyny trzyma się pani torebki.
Przez kuchnię przeleciał przeciąg. Witek wstał. Miał ten swój wyraz twarzy, który Justyna znała z ośmiu lat małżeństwa: najpierw konsternacja, potem szybkie obliczanie, która wersja zdarzeń jest wygodniejsza.
— Justyna — zaczął — może uspokoisz się i przeprosisz mamę?
— Za co?
— Za to, że robisz aferę z niczego. Kot pewnie nawet nic nie poczuł.
Justyna położyła Dropsa na legowisku w sypialni, pogłaskała go za uchem, tam gdzie sierść robiła się jaśniejsza. Kocur zamruczał nisko, jak stara zepsuta maszynka do golenia. Zanim wróciła do kuchni, sięgnęła po telefon leżący na komodzie i wcisnęła nagrywanie — tak jak robiła to od pół roku, odkąd Wanda podczas poprzedniej wizyty nazwała ją „darmozjadem z przedszkola” i potem wszystkiemu zaprzeczyła. Justyna trzymała telefon teraz w kieszeni fartucha, ekranem do ciała, i wróciła do kuchni, gdzie teściowa siedziała przy stole z miną kobiety, która wygrała już trzeci proces o alimenty i czeka na czwarty.
— To ja czekam — powiedziała Wanda.
— Na co?
— Na przeprosiny. Twoje, Justynko, twoje.
Witek przesunął w jej stronę cukiernicę, jakby to miało cokolwiek osłodzić. Justyna nie usiadła.
— Nie przeproszę. Pani kopnęła moje zwierzę. Zwierzę, które ma osiemnaście lat i waży tyle, co torebka z bazaru. I nie udawajmy, że to był przypadek.
— Witek, słyszysz, co ona wygaduje? — Wanda aż uniosła się na krześle. — Przy świadkach mnie obraża. Grażynka, ty wszystko słyszałaś.
Grażyna spuściła oczy na słoik. Zakręciła go mocniej, tak że gumka pękła z trzaskiem.
Justyna popatrzyła na męża. Osiem lat mieszkania w tym samym ciasnym M2 na piątym piętrze bez windy. Osiem lat, kiedy jego matka przychodziła co niedziela o trzynastej trzydzieści, a on nigdy nie powiedział: „Mamo, zadzwoń najpierw”. Osiem lat, kiedy Justyna chowała kota, odkurzała kanapę, wietrzyła przedpokój i kupowała ciastka w „Biedronce”, żeby mieć co położyć na stole.
— Witek — powiedziała — twoja matka kopnęła kota. Chorego kota. Powiedz, co o tym myślisz.
— Myślę, że jesteś przewrażliwiona. Mama ma alergię, wiesz o tym.
— Twoja mama bierze leki na tarczycę, a nie na sierść. Alergia skończyła się dziesięć lat temu, sam mi powiedziałeś po świętach u wujka Mirka.
Wanda zesztywniała. Tak, Justyna celowo to powiedziała. Niech wiedzą, że ona niczego nie zapomina.
— Wychodzi na to — ciągnęła Justyna — że twoja matka zrobiła to bez powodu. Bo nie lubi kota. Bo nie lubi, że ja go kocham. Bo w tym mieszkaniu jest coś, co kocham bardziej niż ją.
Witek poprawił okulary. Ten gest zwykle oznaczał, że zaraz powie coś, co ćwiczył przed lustrem.
— Justyna, koniec tego. Albo przepraszasz mamę, albo… nie wiem, musimy to poważnie omówić.
— „Musimy to poważnie omówić”? — Justyna zaśmiała się, ale w tym śmiechu nie było ani grama wesołości. — To jest twoja propozycja? Mam uklęknąć przed twoją matką, pocałować ją w rękę i poprosić o wybaczenie, że bronię własnego kota?
— Nie musisz klękać — powiedziała Wanda. — Wystarczy, że powiesz „przepraszam”.
Justyna podeszła do stołu. Powoli, bez pośpiechu, jakby wracała z pracy po nocnej zmianie. Zatrzymała się dokładnie naprzeciw teściowej.
— Dobrze — powiedziała.
W twarzy Wandy pojawiło się zdziwienie. Może nawet strach. Justyna uklękła. Kolana dotknęły zimnej terakoty, tej samej, którą sama myła co tydzień. Drops w sypialni miauknął cicho, raz, jakby wiedział, że to nie jest zwykła kłótnia.
— No, słucham — teściowa przechyliła głowę, jakby chciała lepiej widzieć. — Tylko szczerze.
Justyna wyjęła z kieszeni telefon. Nie odwracając twarzy od teściowej, wybrała numer i włączyła tryb głośnomówiący.
— Dzień dobry, komisariat policji w Zgierzu, przyjmuje aspirant Szymczak.
— Dzień dobry. Zgłaszam znęcanie się nad zwierzęciem. Chcę złożyć zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa. Sprawczyni jest w tej chwili w moim mieszkaniu.
Wanda zbladła tak, że Grażyna upuściła słoik. Ogórki rozjechały się po podłodze, a zalewa wsiąkła w dywanik z Ikei. Witek poderwał się z krzesła, strącając cukiernicę.
— Justyna, oszalałaś?! — syknął.
Do słuchawki powiedziała tylko: — Przepraszam, oddzwonię. Pomyliłam wydziały.
Wyłączyła połączenie. Wstała z kolan.
— I jak, Wando? — zapytała, pierwszy raz zwracając się do niej po imieniu, bez „pani”. — Milej było słuchać?
Za oknem przejechał tramwaj linii 45 do Łodzi. Justyna poczuła, że serce wali jej w żebrach tak, jakby sama zbiegła pięć pięter i goniła ten tramwaj. Ale ręka, którą trzymała telefon, była spokojna.
— Ty… ty suko! — Teściowa zerwała się z krzesła. — Ty chamsko! Ja do sądu!
— To proszę. Byle z dowodami. Świadkiem będzie pani siostra Grażyna, która wszystko widziała. I pani syn, który przez cały czas patrzył w podłogę.
Witek wyglądał jak człowiek, który właśnie podpisał umowę na kredyt we frankach: blady, spocony, nieruchomy. Patrzył to na matkę, to na żonę, jakby wybierał, do kogo ma większy żal.
— Wyprowadź się — powiedział w końcu. — Skoro ci tak ten kot przeszkadza.
— Mnie ten kot nie przeszkadza. Mnie przeszkadza twoja matka, która kopie zwierzęta. Ale wyprowadzę się chętnie. Z mieszkania, które kupiliśmy za wspólne pieniądze. Z tą różnicą, że spłacę ci twoją pożyczkę z moich zarobków w przedszkolu. Ile mi to zajmie? Licz sam. Tysiąc osiemset miesięcznie, ty umiesz dzielić, matematyk z ciebie lepszy niż mąż.
Nikt nie odpowiedział. Grażyna zbierała ogórki palcami, Wanda poprawiała kołnierzyk, jakby się dusiła.
Justyna wzięła z przedpokoju klucze, płaszcz i transporter dla kota. Otworzyła sypialnię. Drops spokojnie wszedł do środka, jakby czekał na ten moment od dawna.
— Wywiozłam kota — powiedziała, stając w drzwiach. — Wrócę jutro po dokumenty.
Wyszła, nie trzaskając drzwiami. To było najgorsze: że nawet teraz nie potrafiła trzasnąć i poczuć ulgi. Po prostu zamknęła cicho.
Kamienica, w której mieszkała jej przyjaciółka, pachniała pastą do podłogi i gotowaną kapustą. Justyna rozstawiła kuwetę w łazience, nalała wody do miski, położyła koc na parapecie. Drops zwinął się w kłębek i zasnął po minucie, jakby miał osiemnaście lat, a nie osiemnaście kilogramów zmęczenia.
Wieczorem zadzwoniła do prawniczki. Nazywała się Paulina Wysocka i Justyna znalazła ją w internecie po haśle „adwokat sprawy rodzinne Łódź”. Pierwsza konsultacja trwała dwadzieścia minut. Paulina mówiła szybko, rzeczowo, notowała coś w kalendarzu.
— Mieszkanie jest wspólne? — zapytała.
— Tak. Kupione w dwa tysiące osiemnastym, kredyt we frankach, ale po ugodzie z bankiem. Spłacamy razem.
— Dzieci?
— Nie.
— To ułatwia. Kot jest zarejestrowany?
— Tak. Od trzech lat. Numer czipa mam w dokumentach.
— A to już jest dowód, że traktuje go pani jak mienie o szczególnej wartości. Kopnięcie w obecności świadków to znęcanie, artykuł 35 ustawy o ochronie zwierząt. Grozi do trzech lat.
Justyna zapisała: „art. 35, do 3 lat”. Cyfra trzy, jak tramwaj spod domu, jak liczba lat, które Drops przeżył po wypadku.
Następnego dnia przyjechała po dokumenty z ojcem. Ojciec Henryk nigdy nie lubił Witka, ale nie mówił tego głośno. Mówił za to: „Ciężko cię widzieć w tym przedpokoju” i pomagał spakować zimowe buty do kartonu po bananach.
Witek siedział w kuchni przy stole. Wyglądał, jakby nie spał. Na blacie stała pusta cukiernica, a obok niej klucz, który Justyna zostawiła na parapecie.
— Justyna, daj sobie wytłumaczyć — zaczął.
— Nie musisz. Paulina wyśle ci propozycję podziału majątku.
— Rozwód? — zapytał, jakby słowo to wyrosło mu w gardle.
— Tak. I powiem ci coś. Gdybym wczoraj tam nie uklękła, do końca życia myślałbyś, że to ja jestem tą, co robi afery.
Witek wstał. Sięgnął po jej rękę, ale cofnęła ją szybciej, niż on zdążył wyprostować palce.
— Przecież mama się zdenerwowała — powiedział. — Ona ma swoje lata. Nie chciała źle.
— Ma pięćdziesiąt siedem lat i dwa koty u sąsiadki, które karmi, gdy tamtej nie ma. Nie jest ani stara, ani chora. Jest po prostu zła, że nie potrafię jej pokochać.
Po tygodniu Justyna dostała wyciąg z konta. Zostało jej osiemset złotych do pierwszego, a do tego rachunek od weterynarza za czyszczenie zębów Dropsa: trzysta dwadzieścia pięć złotych. Zapłaciła oba. Zrezygnowała z karnetu na basen i z Netflixa. Ojciec przywoził jej obiady w słoikach i stawiał na klatce schodowej, żeby nie wchodzić do obcego mieszkania.
Witek pojawił się u Pauliny na mediacji z matką. Wanda przyszła w kapeluszu, jak na rozprawę. Mówiła, że Justyna jest niezrównoważona, że rozbiła rodzinę przez kota, że Witek nigdy nie podniósł na nią ręki.
Justyna wyjęła z torby tablet. Puściła nagranie.
— Ty w ogóle wiesz, czym jest rodzina?! — odezwał się z głośnika głos Wandy, ostry, urwany w połowie zdania.
Był też dźwięk, który Paulina kazała puścić raz jeszcze: stuknięcie buta, cichy pisk kota, brzęk słoika.
— To nagranie z telefonu, który pani Justyna włączyła jeszcze przed wizytą swojej teściowej — powiedziała Paulina. — Nie miała pani prawa wchodzić bez zapowiedzi. Kwestia kopnięcia będzie przedmiotem osobnego zawiadomienia.
Mediatorka, starsza kobieta z broszką w kształcie żurawia, popatrzyła na Witka i zapytała, czy ma coś do powiedzenia.
— Chciałbym, żeby Justyna wróciła — powiedział. — I żeby zostawiła kota u swojego ojca.
Na to Justyna roześmiała się tak głośno, że mediatorka musiała zrobić pięciominutową przerwę. Wróciła z dwoma herbatami i informacją, że dalsze rozmowy są bezprzedmiotowe.
Mieszkanie sprzedali w osiem tygodni. Kupiec z Łodzi, młody informatyk, zapłacił czterysta dziewięćdziesiąt tysięcy. Po spłacie kredytu Justyna wzięła swoją część: sto trzydzieści dwa tysiące złotych. Trzydzieści tysięcy zostawiła u Pauliny jako zaliczkę na sprawę o znęcanie.
Znalazła kawalerkę przy ulicy Narutowicza. Czwarte piętro, okno na tramwaj, balkon szeroki na dwa kroki. Drops dostał nowe legowisko z materaca niemowlęcego, który znalazła na grupie „oddam za darmo”. Leżał na nim całymi dniami, bo słońce wpadało tam od dziesiątej do czternastej.
Po trzech miesiącach zapadło postanowienie o umorzeniu sprawy, zanim w ogóle trafiła do sądu. Prokurator uznał, że „czyn nie wykazuje znamion przestępstwa”. Paulina powiedziała, że to częste w takich sprawach, ale że mogą złożyć zażalenie.
Justyna złożyła zażalenie. Nie złożyła za to żadnego pojednania.
Nadszedł maj. Drzewa przy Narutowicza obsypały się biało-różowym kwieciem. Witek dzwonił trzy razy w tygodniu, o dziewiątej wieczorem, jak w modlitwie. Za czwartym razem Justyna odebrała.
— Przeproś — powiedział. — To wszystko przez to, że ty nie chcesz normalnie porozmawiać.
— Witek. Masz trzydzieści sześć lat. Twoja matka kopnęła kota. Powiedz to głośno, chociaż raz, po prostu: „Moja matka kopnęła kota”.
W słuchawce zapanowała chwila milczenia, tylko tramwaj zadzwonił pod oknem tak blisko, że Justyna pomyślała: może pojadę do Łodzi i tam Witek nie znajdzie mnie po sygnale dzwonka. Zamiast tego usłyszała:
— Zawsze byłaś jakaś nienormalna. Drops ci zastąpił rodzinę. Powinnaś iść na terapię.
Justyna odłożyła słuchawkę.
Terapia. Była. Raz. W grudniu dwa lata temu, po tym, jak Wanda przyszła na Wigilię i zapytała, kiedy Justyna „wreszcie zajdzie w ciążę, bo jajniki się marnują”. Witek siedział wtedy obok i skubał karpia. Pani psycholog powiedziała: „Pani mąż nie staje po pani stronie. To jest problem systemowy”. Justyna zapłaciła sto czterdzieści złotych i nigdy nie poszła na drugą wizytę. Teraz pomyślała: muszę powiedzieć o tym Paulinie, bo to też jest dowód.
W sierpniu sąd odrzucił zażalenie. Postanowienie uprawomocniło się. Wanda nigdy nie została ukarana za kopnięcie Dropsa. Ale Justyna zrobiła coś innego.
Pojechała do starego mieszkania na Zgierską, w dniu, kiedy wiedziała, że matka Witka przychodzi o trzynastej trzydzieści. Stanęła pod klatką z kluczem w dłoni. Drzwi do mieszkania otworzył Witek. Był sam.
— Po co tu przyszłaś? — zapytał, a on sam wyglądał na zmęczonego bardziej, niż kiedykolwiek.
— Pomyliłam adres — powiedziała. — Ale dobrze, że cię widzę.
Podała mu dokument. Była to umowa darowizny na rzecz schroniska w Łodzi: dziesięć tysięcy złotych z jej własnych, odłożonych już po sprzedaży mieszkania oszczędności, niezwiązanych z żadną ugodą ani zaliczką u Pauliny.
— Nie masz prawa — wychrypiał.
— Mam. To moje pieniądze, z mojej pensji i mojej części ze sprzedaży. Chcę, żeby poszły tam, gdzie nie kopie się kotów.
Witek wyglądał, jakby ktoś zdjął mu okulary i podstawił pod nos źle rozliczony PIT. Zbiegł po schodach, ale Justyna już wsiadała do tramwaju. Patrzyła przez okno, jak staje na przystanku z tą kartką, a z tyłu, zza rogu, wychodzi Wanda w swoim kapeluszu.
Drops zdechł w listopadzie. We śnie, na materacu od niemowlaka. Justyna znalazła go rano, z łapą podłożoną pod głowę, jakby jeszcze przez sen biegł. Płakała trzy dni, a czwartego zrobiła to, co obiecała sobie w czerwcu: założyła zbiórkę na sterylizację wolno żyjących kotów i nazwała ją „Drops. Osiemnaście lat”. W tydzień wpłynęło dwa tysiące złotych.
Justyna nie spotkała już ani Witka, ani Wandy. Tylko raz, przed pierwszym śniegiem, zobaczyła na przystanku Grażynę. Stała z siatką z warzywami, a w tej siatce, obok selera, leżał słoik ogórków. Grażyna popatrzyła na Justynę i przyłożyła palec do ust, jakby chciała coś powiedzieć — ale tramwaj już odjeżdżał, unosząc ją w stronę Łodzi, i słowa, jeśli w ogóle miały paść, zostały tam, na przystanku, razem z tym słoikiem ogórków.
