Nazywam się Barbara Woźniak, mam sześćdziesiąt dwa lata i od jedenastu pracuję jako recepcjonistka w kancelarii notarialnej przy ulicy Solnej we Wrocławiu. Tego dnia miałam zmianę do siedemnastej, na blacie parował kubek z kawą rozpuszczalną, a przez uchylone okno dobiegał zapach frytek z budki na rogu — notariusz, pan Kowalik, akurat wyszedł na papierosa, więc siedziałam sama, kiedy do poczekalni weszła ta rodzina.
Zapamiętałam ich, bo umówieni byli na czternastą trzydzieści, a zjawili się już o czternastej, w komplecie: starsza kobieta w brązowym płaszczu, mężczyzna w moim wieku prowadzący za rękę chłopca, i młodsza, mocno umalowana kobieta z niemowlakiem na biodrze. Usiedli w rzędzie krzeseł pod plakatem reklamującym kredyty hipoteczne i od razu było jasne, że coś tu nie gra — nikt się do siebie nie odzywał, a starsza pani co chwilę poprawiała kartkę, którą trzymała w torebce, jakby sprawdzała, czy tekst się nie zmienił.
Umówiony klient, ten młodszy, przyszedł osobno, dziesięć minut później. Nazywał się — jak wynikało z rozmowy, którą mimowolnie podsłuchałam przez uchylone drzwi gabinetu — Marcin. Wysoki, w firmowej kurtce jakiejś krakowskiej spółki technologicznej, z podkrążonymi oczami człowieka, który od dawna nie spał normalnie. Stanął w progu i od razu spytał: „Mamo, co ty tu robisz z nimi?".
Nie miałam zamiaru się wtrącać — to nie moja sprawa, mam formularz PESEL do wypełnienia i klienta o piętnastej, który już dzwonił, czy zdąży złapać pociąg do Poznania. Ale poczekalnia u nas ma cienkie ściany, a pan Kowalik lubi trzymać drzwi uchylone, bo — jak mówi — „lepiej słyszeć, kiedy ktoś kłamie w poczekalni, niż dowiedzieć się o tym za późno".
Starsza kobieta, jak się okazało matka Marcina, powiedziała mu prosto z mostu, że przyjechali, żeby dziś, zaraz, przepisał swoje mieszkanie na Ołtaszynie na starszego brata, Tomasza. Że Tomasz ma troje dzieci, mieszka w wynajętej kawalerce na Krzykach, a Marcin — kawaler, bezdzietny, ma czterdzieści dwa metry kwadratowe za dużo jak na jednego. Że to sprawiedliwe. Że rodzina to rodzina.
Marcin zbladł tak, że aż zapytałam, czy podać wodę. Nie odpowiedział. Powiedział tylko, że to mieszkanie spłacał osiem lat, pracując na dwóch etatach jako programista, że ostatnią ratę kredytu oddał w marcu, że nikt z rodziny nie pożyczył mu na to złotówki. Bratowa — ta umalowana, nazywała się Ewelina, jak później krzyczała na cały korytarz — odparła, że „jak się chce być singlem w czterdziestu metrach, to trzeba było pomyśleć o dzieciach wcześniej", i że skoro Marcin taki egoista, to niech przynajmniej zapłaci na dzieci Tomasza, bo „krew nie woda".
Tomasz przez całą tę scenę bawił się zapalniczką — dobrą, srebrną, którą, jak mruknął pod nosem do syna, „pożyczył od brata z przedpokoju". Nie podniósł wzroku ani razu.
Pan Kowalik wrócił z papierosa akurat wtedy, gdy matka Marcina zaczęła podnosić głos, że jeśli syn nie podpisze, to niech zapomni, że ma matkę, że na jego ślub — bo podobno miał się żenić za miesiąc z dziewczyną imieniem Kasia — nikt z rodziny nie przyjdzie. Notariusz stanął w drzwiach swojego gabinetu, spojrzał na mnie, a ja pokręciłam głową, bo już wiedziałam, że żadnego aktu dzisiaj nie sporządzimy — na akt darowizny potrzebna jest zgoda właściciela wyrażona swobodnie, a nie pod krzykiem w poczekalni kancelarii.
Marcin powiedział wtedy coś, co zapamiętałam dosłownie, bo powiedział to bardzo cicho: „Nie podpiszę niczego. Wyjdźcie stąd, bo poproszę panią o wezwanie ochrony z budynku obok". Matka złapała się za serce — znam ten gest, widuję go raz na kwartał u klientów, którzy się przy mnie kłócą o spadki — ale Marcin nawet nie drgnął. Wstał, otworzył drzwi na korytarz i po prostu czekał, aż wyjdą.
Wyszli, trzaskając drzwiami tak, że szklana gablota z ogłoszeniami zadrżała. Tomasz, wychodząc ostatni, rzucił do mnie, że „jeszcze zobaczymy, kto tu ma rację", jakbym miała z tym cokolwiek wspólnego. Marcin został jeszcze chwilę, oparty o mój kontuar, i powiedział coś, co utkwiło mi w pamięci: że przez osiem lat oszczędzał na jedzeniu i na leczeniu zębów, a teraz mają czelność mówić mu, że mu się „poszczęściło".
Nie widziałam, co działo się potem — to nie moja historia, jestem tylko kobietą za kontuarem, która wypełnia PESEL-e i podaje wodę. Ale Marcin wrócił do naszej kancelarii jeszcze dwa razy w ciągu następnego miesiąca, więc coś tam poskładałam z jego rozmów z panem Kowalikiem, gdy czekał na dokumenty.
Za drugim razem przyszedł z prawniczką, drobną kobietą w garniturze, która nosiła teczkę z naklejoną karteczką „M. Sikora — sprawa: naruszenie mienia, art. 191 k.k." Siedzieli u nas ponad godzinę. Zrozumiałam z urywków, że matka próbowała zgłosić do sądu roszczenie alimentacyjne, powołując się na zaświadczenia lekarskie, a brat rozniósł po klatce schodowej Marcina stare meble, mówiąc sąsiadom, że „bogaty brat wyrzuca wielodzietną rodzinę na bruk". Ktoś — Marcin nie powiedział, kto dokładnie, tylko że „była koleżanka bratowej, po kłótni" — przesłał mu zrzut ekranu rozmowy Eweliny z pośrednikiem nieruchomości. Widziałam go kątem oka, bo Marcin pokazywał go pani mecenas na telefonie: chodziło o to, że jak tylko przepiszą mieszkanie, natychmiast wystawią je na sprzedaż i przeniosą się do Trójmiasta, „bo tam się teraz robi biznes".
Za trzecim razem, kiedy Marcin przyszedł do nas — tym razem po prostu odebrać poświadczony odpis jakiegoś dokumentu, już bez prawniczki — wyglądał inaczej. Spokojniejszy, choć z tym samym zmęczeniem w oczach. Powiedział panu Kowalikowi, mimochodem, że wymienił zamki na biometryczne, że postawił kamerę na korytarzu i że kiedy rodzina przyjechała po raz drugi, tym razem z notariuszem z innej kancelarii, nie wpuścił ich nawet do środka. Stanął w progu z dwoma ochroniarzami z agencji, a matka waliła pięścią w drzwi, krzycząc, żeby przestał robić cyrk.
Notariusz, jak opowiadał Marcin, ocenił sytuację w kilka sekund, przeprosił i wyszedł do windy, nie czekając na nic więcej — bo żaden przyzwoity notariusz nie sporządzi aktu, kiedy w progu stoi ochrona, a rodzina krzyczy o wymuszeniu. Brat, Tomasz, próbował siłą wepchnąć się do mieszkania, ale ochroniarz przytrzymał go za ramię, i to podobno wystarczyło.
Ostatnią rzeczą, jaką zapamiętałam, była kartka, którą Marcin zostawił u nas do przekazania kurierowi — pełnomocnictwo dla adwokata w sprawie jego udziału w mieszkaniu rodzinnym w Kaliszu, tym po ojcu. Zamiast walczyć o metry w sądzie latami, po prostu sprzedał swój udział — jak wspomniał panu Kowalikowi, za sto dziewiętnaście tysięcy złotych — obcemu kupcowi, żeby mieć to wreszcie z głowy. „Niech mieszkają tam wszyscy razem, skoro tak im tam wygodnie" — to jego słowa, nie moje.
Pan Kowalik zapytał go wtedy, czy jest pewien, że nie chce spróbować się z rodziną dogadać. Marcin odpowiedział, że jedyne, co jeszcze zrobi, to zmieni numer telefonu przed ślubem, żeby nikt z rodziny nie zadzwonił w dniu, w którym ma stanąć z Kasią przed urzędnikiem.
Nie wiem, czy zmienił. Wiem tylko, że kopertę z pełnomocnictwem odebrał kurier tego samego popołudnia, a ja odłożyłam długopis, dopiłam zimną już kawę i poszłam wypełniać kolejny PESEL dla klienta, który czekał na mój pociąg do Poznania.
