Renata miała pięćdziesiąt trzy lata i dwóch synów, ale kochała ich nierówno — to widziała cała ulica Kwiatowa, od piekarni po warzywniak pana Zdzisława. Starszy, Marcin, przyjeżdżał z żoną Kasią i dwiema wnuczkami co drugą niedzielę, przywoził szarlotkę z cukierni na rogu i siadał przy stole tak, jakby ten dom wciąż był trochę jego. Młodszy, Bartek, mieszkał piętnaście minut drogi, w bloku przy Sienkiewicza, i to on codziennie po pracy zaglądał sprawdzić, czy matce nie skończyły się tabletki na ciśnienie.
Warsztat samochodowy przy wjeździe do miasta zbudował jeszcze ojciec chłopców, Tadeusz, cegła po cegle, przez dwadzieścia jeden lat. Renata prowadziła tam biuro — faktury, terminy przeglądów, zamówienia części — odkąd Tadeusz zmarł na zawał osiem lat temu. Bartek po szkole zawodowej od razu wszedł w interes, poznał każdego klienta po imieniu, umiał naprawić skrzynię biegów z zamkniętymi oczami. Marcin wyjechał do Wrocławia, skończył zarządzanie, pracował w banku i o warsztacie mówił "ten interes taty", jakby to było coś, czym się brudzi ręce.
We wtorek, dwudziestego sierpnia, Renata poszła do notariusza przy placu Wolności i przepisała warsztat na Marcina. Całość. Bartek dowiedział się od księgowej, przypadkiem, kiedy przyszła do warsztatu z nowymi dokumentami do podpisu.
— Mamo, to jakiś żart — powiedział, trzymając papier tak, jakby parzył mu palce. — Ja tu pracuję dziesięć lat. Codziennie. A on?
Renata nie podniosła głowy znad zeszytu z rachunkami.
— Marcinowi zawsze było trudniej. Kasia nie pracuje, dziewczynki idą do prywatnej szkoły, rata za mieszkanie…
— A ja mam co, żyć powietrzem? — Głos mu się załamał, coś między śmiechem a krzykiem. — Zosia chodzi do przedszkola, Ela ma za miesiąc urodziny, chciałem jej kupić rower. Ty wiesz, ile kosztuje teraz rower dziecięcy? Czterysta złotych za najtańszy.
— Nie musisz od razu liczyć każdej złotówki przy mnie.
Tego dnia w warsztacie pachniało olejem silnikowym i kawą rozpuszczalną z termosu, który zawsze stał na parapecie. Za oknem przejeżdżał autobus linii 12, ten sam, którym Tadeusz kiedyś dojeżdżał na targ po części. Bartek wyszedł, nie trzasnął drzwiami — po prostu wyszedł, cicho, co było gorsze.
Przez trzy tygodnie przychodził do pracy jak zwykle, bo klienci nie znali się na tym, kto jest właścicielem na papierze. Ale wieczorami już nie wstępował do matki z zakupami. Renata zauważyła to dopiero, kiedy zabrakło jej leków, a nikt nie przypomniał.
Marcin przyjechał na wrzesień, żeby "ogarnąć sprawy", jak to ujął przez telefon. Przywiózł ze sobą prawnika, młodego chłopaka w garniturze nie na miarę tego miasteczka, i zaczął mówić o "reorganizacji", o tym, że część mechaników trzeba będzie zwolnić, że sam będzie dojeżdżał z Wrocławia raz w miesiącu sprawdzać księgi.
— A ja? — zapytał Bartek, kiedy stali w biurze, gdzie na ścianie wciąż wisiało zdjęcie ojca przy pierwszym podniesionym aucie.
— Ty zostaniesz kierownikiem zmiany. Pensja jak wcześniej, może trochę mniej, bo teraz są koszty prawnika, księgowości…
Renata siedziała przy biurku i milczała, przekładając rachunki z jednej sterty na drugą, choć wszystkie były już posortowane.
— Mamo — powiedział Bartek. — Powiedz mu, że tak się nie umawialiśmy.
— Nie mieszaj mnie w to. To już jego warsztat.
Wieczorem tego samego dnia Bartek nie wrócił do domu wprost. Pojechał do Zosi i Eli, do byłej żony, zabrał córki na pizzę do knajpki przy rynku, siedział z nimi do dziewiątej, słuchał, jak Ela opowiada o rowerze, którego chce na urodziny — czerwony, z koszykiem. Wrócił do pustego mieszkania i tam, przy kuchennym stole, zadzwonił do kolegi z liceum, który prowadził teraz małą kancelarię przy ulicy Kościuszki.
— Marek, potrzebuję rady. Nie o warsztat. O coś innego.
Miesiąc później, w połowie października, kiedy liście z kasztanowca przed warsztatem zasypały już cały parking, Renata dostała telefon od pielęgniarki z przychodni — wyniki badań, podwyższony cukier, trzeba przyjść na czczo w piątek. Zadzwoniła do Marcina. Nie odebrał, bo był na zebraniu w banku. Zadzwoniła do Bartka.
— Nie mogę, mamo, mam klienta o dziewiątej.
To była pierwsza odmowa od ośmiu lat.
Bartek pojawił się u niej w sobotę, bez zapowiedzi, z teczką pod pachą. Renata otworzyła drzwi w szlafroku, z termometrem pod pachą — cukier wciąż jej dokuczał.
— Nie przyszedłem się kłócić — powiedział, siadając przy stole, na którym stała ta sama cukiernica, co za życia ojca. — Przyszedłem powiedzieć, co zrobiłem.
Wyjął z teczki dokument. Umowę najmu.
— Warsztat stoi na działce, którą tata kupił jeszcze przed budową, osobno od budynku. Ta działka nigdy nie była przepisana na nikogo — sprawdziłem w księdze wieczystej. Formalnie należy do ciebie, mamo, po tacie, w połowie, a w połowie do mnie i Marcina po równo, bo tak było w spadku sprzed ośmiu lat. Nikt tego nie zmienił, bo nikt się tym nie zajmował.
Renata patrzyła na papier, nie rozumiejąc jeszcze, do czego zmierza.
— I co z tego?
— A to, że warsztat bez działki jest budynkiem w powietrzu. Marcin może sobie mieć na papierze cegły i dach. Ale grunt pod nimi to wciąż w jednej trzeciej moje. I w jednej trzeciej twoje. Złożyłem dziś w sądzie wniosek o zniesienie współwłasności działki i o ustalenie opłaty za bezumowne korzystanie z gruntu — bo od sierpnia nikt mi nie płaci za mój udział, a warsztat na nim stoi i zarabia.
— Bartek…
— To osiemnaście tysięcy złotych rocznie, mamo. Tyle wychodzi z wyceny, którą zrobił rzeczoznawca. Marcin albo mi to płaci, albo oddaje mi udział w budynku warsztatu proporcjonalnie do udziału w gruncie, albo sprzedajemy działkę komuś, kto zapłaci rynkową cenę, i wtedy Marcin zostaje z pustym pomieszczeniem bez dojazdu.
Renata odłożyła termometr na stół, nie patrząc na wynik.
— Nie chcę, żeby bracia się sądzili.
— Ja też nie chciałem, mamo. Ale ty mnie wykreśliłaś z papierów w piętnaście minut u notariusza, a ja pracowałem tam dziesięć lat za pensję niższą niż u konkurencji, bo myślałem, że to będzie kiedyś moje. Teraz to jest moje w inny sposób. W taki, którego nikt mi nie może odebrać jednym podpisem.
Zadzwonił telefon Renaty — Marcin, w końcu oddzwaniał. Włączyła głośnik, bo ręce jej się trzęsły od cukru albo od czegoś innego.
— Mamo, co to za pismo z sądu? — Głos Marcina był ostry, zdziwiony, jakby ktoś ukradł mu coś, co dopiero co dostał. — Bartek pozywa o działkę?
— Nie pozywam — powiedział Bartek, pochylając się nad telefonem. — Rozliczam. Chcesz warsztat cały dla siebie — kup mój udział w gruncie po wycenie rzeczoznawcy. Nie chcesz płacić — oddaj mi połowę budynku z powrotem, tam gdzie moje miejsce zawsze było. Nie ma trzeciej opcji, gdzie ja pracuję za grosze na twojej ziemi, która w jednej trzeciej jest moja.
W słuchawce było cicho przez kilka sekund. Potem Marcin powiedział coś o "porozmawiajmy spokojnie", ale głos mu drżał inaczej niż zwykle — nie z pewności siebie, tylko z rachunku, który nagle przestał się zgadzać.
Renata patrzyła na syna, który siedział naprzeciwko niej z teczką pełną papierów, i po raz pierwszy od sierpnia nie wiedziała, co powiedzieć. Termometr na stole pokazywał trzydzieści siedem i cztery. Za oknem sąsiadka wyprowadzała psa, tego samego kundla, który od lat szczekał na każdego, kto szedł chodnikiem po zmroku.
— Zostawiam ci kopię wniosku — powiedział Bartek, wstając. — I numer do Marka, gdybyś chciała, żeby ktoś niezależny to wszystko wytłumaczył po ludzku. Idę, bo Ela czeka, mamy jechać po rower.
Wyszedł, zabierając teczkę. Drzwi się nie trzasnęły — zamknęły się zwyczajnie, jak zawsze. Renata siedziała jeszcze długo przy stole, obok cukiernicy po mężu, i po raz pierwszy od pogrzebu Tadeusza nie miała pod ręką żadnego rachunku, który mogłaby przełożyć z jednej sterty na drugą.
