Er was eens een orang-oetan in Dierenpark Emmen die drie keer wist te ontsnappen — niet uit woede, gewoon omdat hij zin had om rond te kijken. Zijn verzorgers noemden hem Sultan, en binnen een paar maanden kende bijna heel Drenthe zijn naam.
De eerste keer merkte niemand iets tot een bezoeker bij IJssalon De Wilde Weide meldde dat er "een harige man in het gras bij de otters" zat. Het was kwart voor twaalf op een dinsdagochtend in mei. Sultan had geen enkele haast. Hij liep over het grindpad langs de vossen, bleef staan bij de brulapen, en gedroeg zich als een man die zijn groep is kwijtgeraakt bij een schoolreisje.
Marieke, die er al negen jaar werkte, was de eerste die hem zag staan. Ze had net een emmer fruit klaargezet voor de kraanvogels toen ze de kastanjebruine vacht tussen de bosschages zag bewegen. Ze zette de emmer neer, liet het luikje van het hek openstaan en liep langzaam achteruit het pad op, haar radio al bij haar mond.
"Basis, met Marieke. Ik heb oogcontact met Sultan bij het ottersverblijf. Hij zit gewoon. Stuur niemand rennend hierheen."
Ze ging op haar hurken zitten op tien meter afstand, met de emmer weer in haar handen, en begon er stukjes appel uit te pakken en op het grindpad te leggen, één voor één, telkens een stap dichterbij. Sultan keek naar haar, keek naar het stuk appel, en koos ervoor eerst nog een tak van de brulapenboom te breken. Pas na het vijfde stukje kwam hij naar haar toe, ging naast haar zitten alsof hij dat elke dinsdag deed, en at rustig door terwijl twee collega's vanaf een veilige afstand een net klaarhielden dat ze uiteindelijk niet nodig hadden.
Er was maar één dier waar Sultan níet zo vreedzaam mee omging: Bram, de andere volwassen mannetjesorang-oetan, drie kooien verderop. Tussen die twee zat iets ouds — een jaar eerder had een verzorger moeten ingrijpen toen ze via het scheidingshek naar elkaar hadden gegrepen, en sindsdien liet het park hen nooit meer in hetzelfde buitenverblijf. Zodra Sultan buiten was, zocht hij eerst zijn vrijheid, en dan zocht hij Bram. Stenen, takken, een keer een halve kokosnoot — alles wat los zat, ging richting Brams verblijf.
De directie nam het serieus. Ze verhoogden de muren met dertig centimeter, lieten voor 4.200 euro een elektrisch lint aanbrengen op de rand van de gracht, en zetten twee parkwachters in burger tussen de bezoekers om te zien hoe hij eruit kwam. Sultan trapte er niet in. Hij wachtte gewoon negen dagen, tot een donderdagmiddag om vier uur, toen de regen zo hard viel dat de parkwachters onder de luifel van het restaurant waren gaan staan.
Marieke zag hem als eerste, weer. Ze stond met haar regenjas half dicht bij het personeelshok toen ze door het raam zag hoe Sultan langs de gracht liep, zijn hand uitstak naar het elektrische lint, hem kort aanraakte met de rug van zijn vingers — een test — en zich toen optrok aan een uitstekende betonrand net erboven, waar de schok niet kon komen. Binnen een halve minuut zat hij boven op de muur, doorweekt, en keek naar beneden naar het pad waar niemand liep omdat iedereen was gevlucht voor de bui.
Deze keer ging hij niet naar de otters. Hij ging rechtstreeks richting Brams verblijf, met een tak in zijn hand die hij onderweg had afgebroken. Marieke rende naar buiten, riep om assistentie, en kwam net op tijd om te zien hoe Sultan bij het hek tussen de twee verblijven stond, oog in oog met Bram, de tak nog opgeheven. Bram sloeg met zijn vlakke hand tegen het traliewerk — een droge klap die over het hele terrein te horen was. Sultan liet de tak vallen. Hij bleef staan, ademend, de regen op zijn rug, en toen — niets. Hij draaide zich niet dramatisch om, hij liep gewoon terug het pad op, langs Marieke, die met een deken in haar handen stond te wachten die hij niet nodig bleek te hebben.
Toen huurde het park een klimteam uit Appelscha in, mensen die normaal rotswanden inspecteren voor de rondtrekkende bergsportverenigingen. Ze vonden het: een reeks nauwelijks zichtbare uitsteeksels in het beton, ontstaan bij het storten twaalf jaar eerder, waar een handpalm precies grip kon vinden. Diezelfde week, terwijl de slijpmachines nog klonken over het terrein, ontsnapte Sultan voor de derde keer — via een kier in de bouwafzetting die de aannemer 's avonds was vergeten dicht te zetten.
Het was kwart over acht 's avonds, het park was al drie kwartier dicht. Marieke was nog binnen om een dossier af te maken toen de bewegingssensor bij het bouwhek afging. Ze trof hem aan op nog geen twintig meter van Brams verblijf, zittend op een stapel steigerplanken, met zijn armen om zijn knieën, kijkend naar het licht dat nog brandde in Brams nachthok.
"Wat doe je nou," zei ze, niet als vraag maar gewoon hardop, terwijl ze de sleutelbos in haar zak liet zakken zodat het rinkelen hem niet zou opschrikken.
Sultan keek haar aan, keek terug naar het licht, en bleef zitten. Geen tak deze keer, geen steen. Hij wachtte tot ze naast hem kwam staan en liet zich toen, zonder verzet, terugleiden naar zijn eigen verblijf, waar hij zijn avondfruit nog kreeg alsof er niets was gebeurd. De volgende ochtend sleep het klimteam de laatste uitsteeksels glad en goot er een nieuwe laag beton overheen.
Tegen die tijd was het al te laat om het verhaal in te dammen. De Emmer Courant had drie voorpagina's aan hem gewijd, café De Grote Buffel aan de Hoofdstraat verkocht shirts met "Vrijheid voor Sultan" erop voor 19,95 euro per stuk, en op de vrijdagmarkt vroegen kinderen hun ouders wanneer ze weer naar "de ontsnapte aap" mochten. Marieke zei tegen RTV Drenthe dat ze het bijna jammer vond toen de nieuwe muur eindelijk hield. "Hij deed het niet om ons dwars te zitten," zei ze. "Hij wilde gewoon weten wat er nog meer was."
Sultan is nooit meer ontsnapt na die derde keer. Maar op de dag dat de nieuwe muur klaar was, ging hij niet mokken in een hoek zitten. Hij klom op de hoogste tak in zijn verblijf, ging zitten met zijn rug naar Brams kooi, en keek de andere kant op — naar het pad waar de bezoekers liepen, naar de plek waar hij drie keer eerder was langsgekomen als een gast die zomaar was komen aanwaaien.
