— We willen het team verjongen, — zei directeur Sander met een glimlach. — U maakt uw kantoor morgen voor de lunch leeg. Lotte van personeelszaken regelt de overeenkomst.
Ik hield mijn mok met koude thee vast. Donkerblauw, met een afgebroken randje. Hij stond al achttien jaar op dezelfde vensterbank.
— Morgen?
— Verandering vraagt snelheid. We hebben jonge mensen nodig, digitaal talent en een frisse blik.
Ik heet Marjan en werkte al dertig jaar bij een provinciale organisatie voor sociale huisvesting. Ik begon als dossiermedewerker, werd later beleidsadviseur en ontwikkelde een systeem waarmee gemeenten sneller noodwoningen konden toewijzen.
Sander was negen maanden eerder benoemd. Hij sprak veel over innovatie, maar zijn eerste beslissingen waren vooral nieuwe functies voor mensen uit zijn eigen netwerk.
Ik was lastig omdat ik vroeg waarom aanbestedingen werden overgeslagen.
Wat hij niet wist, was dat ik drie dagen eerder was gebeld door het ministerie.
Beleidsdirecteur Femke had gezegd:
— Uw toewijzingsmodel wordt landelijk getest. We willen dat u de inhoudelijke werkgroep leidt. De officiële uitnodiging volgt vrijdag.
De volgende ochtend lag er bij Lotte een beëindigingsovereenkomst klaar met twee maandsalarissen.
— Sander noemt het een nette regeling, — zei ze zacht.
— Een overeenkomst is vrijwillig. Ik teken niet.
Om elf uur legde ik de ministeriële uitnodiging op zijn bureau.
Sander las en keek op.
— Een werkgroep verandert onze personeelsplannen niet.
— Dat klopt. Maar personeelsplannen moeten wel volgens de wet worden uitgevoerd. Als mijn functie verdwijnt, verwacht ik een formele reorganisatie. Als ik fouten heb gemaakt, wil ik die zien. Ik vertrek niet op basis van een gesprek en twee maandsalarissen.
Zijn glimlach verdween.
— Dan laten we uw afdeling onderzoeken.
— Graag.
Het onderzoek begon een week later. Twee auditors controleerden dossiers, aanbestedingen en subsidieprojecten.
Mijn afdeling bleek op orde.
De problemen zaten in recente contracten die rechtstreeks door Sander waren goedgekeurd. Een adviesbureau bleek geleid te worden door een oud-zakenpartner. Een softwareleverancier had een dure opdracht gekregen zonder duidelijke vergelijking.
Tijdens de slotbespreking zei de auditor:
— De oude procedures functioneren. De recente uitzonderingen zijn onvoldoende verantwoord.
Sander probeerde het af te doen als noodzakelijke snelheid.
— Snelheid is geen vervanging voor controle, — antwoordde de auditor.
Intussen ging de officiële benoeming naar het ministerie, de provincie en onze raad van toezicht. De timing viel op: een landelijk erkende medewerker moest vertrekken vlak voordat haar expertise publiek werd gevraagd.
Sander werd geschorst.
Lotte kwam later naar me toe.
— Ik heb enkele brieven opgesteld. Kan ik problemen krijgen?
— Heb jij de besluiten genomen?
— Nee. Ik heb meerdere keren gevraagd om een schriftelijke opdracht.
— Bewaar die berichten.
Haar e-mails lieten zien dat ze juridisch advies had geadviseerd. Ze had haar werk gedaan.
Ik werkte zeven maanden in Den Haag. Het nieuwe systeem werd getest in zes provincies. Daarna vroeg de raad van toezicht mij om tijdelijk de organisatie te leiden.
Ik stelde één voorwaarde:
— Geen benoeming zonder openbare procedure.
Er kwam een selectie. Ik werd gekozen.
Mijn eerste project heette „Twee Richtingen“. Jonge medewerkers leerden de bestaande regelgeving en ervaren medewerkers kregen opleiding in data-analyse en digitale dienstverlening.
Sander had gedaan alsof jong en ervaren elkaars tegenpolen waren.
Ik wilde bewijzen dat een organisatie beide nodig heeft.
Een jaar later was de gemiddelde leeftijd van het personeel inderdaad lager. Niet door mensen weg te duwen, maar door nieuwe collega’s aan te nemen naast degenen die de kennis droegen.
Lotte werd hoofd personeelszaken. Zij voerde in dat iedere beëindigingsovereenkomst eerst juridisch werd getoetst en dat medewerkers altijd bedenktijd kregen.
Mijn blauwe mok staat nog steeds op mijn bureau.
Sommigen noemen hem ouderwets.
Ik noem hem betrouwbaar.
Want modernisering gaat niet over het vervangen van alles wat oud is.
Het gaat over herkennen wat versleten is — en wat al jaren goed werkt.